بازتاب نیوز

رویارویی وزارت امور خارجه و ارگ ریاست جمهوری / مشکل کجاست؟

٢٢ سرطان ١٣٩٨ پایگاه خبری پیام آفتاب

محمداشرف غنی به تازگی فرمانی صادر کرده که تمام مقرری‌ها در نمایندگی‌های سیاسی باید به تأیید ریاست‌جمهوری صورت گیرد. ارگ این دستور را تلاش برای معیاری‌سازی و مسلکی‌سازی دستگاه سیاست خارجی و منتقدان آن را دادن رشوت سیاسی به متحدان و متنفذان سیاسی در آستانهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری می‌دانند.

تقابل و رویارویی میان ارگ و وزارت خارجه از زمان تشکیل حکومت وحدت ملی تا کنون ادامه دارد. فرمان ریاست‌جمهوری با این لحن و محتوا به معنای تعطیل بخش اعظم کار و سلب صلاحیت دستگاه دیپلوماسی که تعیین و تقرر دیپلومات‌ها در نمایندگی‌های سیاسی و قونسلی بر اساس قانون کارکنان دیپلوماتیک و قونسلی می‌باشد. تنش در چند سال گذشته میان دو نهاد عمدهٔ دولت فرصت‌های مهم و مؤثر را در راستای تحکیم مناسبات منطقه‌ای و جهانی هدر داد و وزارت خارجه را از متن بحث و تدوین گفتمان پالیسی سیاست خارجی به حاشیه کشانید. وزارت امور خارجه افغانستان یکی از نهادهای کلیدی حکومت است که با توجه به مقرری‌های فوق‌العاده سلیقه‌ای و غیرقانونی، ضرورت آوردن اصلاحات اساسی و مؤثر در آن احساس می‌گردد. هر وزیر امور خارجه، ایجاد اصلاحات را به عنوان یک اولویت بزرگ مطرح می‌کند، اما در عمل پای اصلاحات واقعی و معنادار می‌لنگد و بیشتر اصلاحات به معنای برهم زدن تسلط قومی و سیاسی بر این دستگاه تعبیر می‌گردد تا ظرفیت‌سازی، کادر پروری و افزایش موثریت کاری این نهاد.

دیپلوماسی، مذاکره، اقناع و لابی‌گری با استفاده از مجاری مختلف، بهترین ابزار برای تطبیق بهینهٔ سیاست خارجی و تعامل و تفاهم معنادار با منطقه و جهان می‌باشد. کشورهای ضعیف و کمتر توسعه یافته که پتانشیل‌ها و پشتوانه‌های لازم قدرت ملی را ندارند، به ظرفیت‌سازی و مسلکی‌سازی دیپلوماسی و گماشتن بهترین و شایسته‌ترین‌ها در سمت‌های دیپلوماتیک توجه می‌نمایند و ساختار-کارگزار و مجری پالیسی‌های سیاست خارجی را از دید خطوط، اهداف و استراتژی‌های رسیدن به هدف در هم‌سویی و هماهنگی قرار می‌دهند.

در حکومت وحدت ملی افراد به حیث سفیر گماشته شدند که الفبای دیپلوماسی، آداب و تشریفات دیپلوماتیک را نمی‌دانند و به جای نمایندگی از کشور و پیش‌برد مقاصد سیاست خارجی و ایجاد فرصت‌ها و ظرفیت‌های برای همکاری و تعامل با نهادهای مختلف کشور میزبان، مصروف بازی‌های سیاسی، سلیقه‌ای، قومی و استفاده‌جویی‌ها در داخل سفارت‌ها می‌باشند و عدم آشنایی با روندهای کاری و چگونگی اجراآت هرازگاهی موجب بروز رفتارها، موضع‌گیری‌ها و گفتارهای غیردیپلوماتیک گردیده‌است. وزارت امور خارجه از گفتمان پالیسی‌سازی سیاست خارجی به حاشیه رانده شده و تشکیلات سلیقه‌ای، موازی، شوراها و مشاوریت‌های غیرضروری وظیفهٔ تدوین و رهبری سیاست خارجی افغانستان را به عهده گرفتند و یکی پس از دیگری ملغا شدند. سپردن مسولیت تطبیق سیاست خارجی به افراد سلیقه‌گرا، پارتی باز و فاقد ابتکار، دیپلوماسی افغانستان و جایگاه این کشور در مناسبات منطقه‌ای و جهانی را به شدت تضعیف کرده و فرصت‌های زیادی را به چالش مبدل کرده‌است.

روزنامهٔ هشت صبح سال گذشته در یک گزارش تحقیقی تحت عنوان انحصار پست‌های سیاسی توسط نمایندگان احزاب سیاسی فهرست مقرری‌های غیرقانونی و متعلق به شخصیت‌های سیاسی را در وزارت امور خارجه منتشر کرد و بارها از تعیین افراد زورمند و کم‌سواد در وزارت امور خارجه نیز انتقاد شده‌است. جمعیت اسلامی حزب رهبری کننده وزارت امور خارجه، ریاست جمهوری و شورای امنیت بیشترین مقرری‌های فوق‌العاده حزبی، غیرمسلکی و سیاسی را در وزارت خارجه و نمایندگی‌های سیاسی انجام داده‌اند.

کجایی تخصصی سازی، تجربه‌گرایی و مقرری‌های مبتنی بر ظرفیت‌های مسلکی و علمی حکم می‌کند که یک فرد صرفاً با مدیریت کرکت را در رأس حلقهٔ اول سیاست خارجی و مجری دیپلوماسی افغانستان با پاکستان قرار داد. پیشنهاد دو تن به حیث سفیر در اندونیزیا در یک روز و منظوری پیشنهاد و تقرر شخص شامل حلقهٔ قدرت در همان روز از سوی ریاست‌جمهوری اوج افتتضاح دیپلوماتیک و دال بر عدم دقت و نگرش‌های سیاسی، سلیقه‌ای و غیرمسلکی به دستگاه دیپلوماسی کشور محسوب می‌شود که چنین اقدامات به صورت روزافزون صدمه جدی به دیپلوماسی اعتبار و کارایی آن وارد می‌نماید. آقای غنی و اطرافیان وی یک روایت دارند و همیشه آن را تکرار می‌کنند که وزارت خارجه باید اصلاح شود و اصلاح به معنای رعایت توازن قومی و تقرر یک تعداد افراد به ظاهر تحصیل کرده در غرب و بی‌برنامه شامل حلقهٔ اعتماد وفاداری قدرت به‌نام جوان‌گرایی و تخصصی سازی است. در نمایندگی‌های سیاسی و قونسلی که سفیر و جنرال قونسل از طرف ارگ مقرر گردیده‌است، اداره به کلی فلج، بازدهی کاری صفر و محصور در لاک و گرایش‌های سلیقه‌ای و روزمرگی شخص اول قرار دارد و اکثریت این افراد دارای تابعیت مضاعف بوده، بعد از ختم مأموریت بر نمی‌گردند یا رسوایی‌های سیاسی و فساد اداری‌شان بازتاب گسترده می‌یابد و به سادگی اطلاعات حساس یک سفارت را در اختیار یک کشور قرار می‌دهند. بسیاری‌ها وزارت خارجه را تختهٔ خیز برای پناهنده شدن و استفاده از امتیازات دیپلوماتیک می‌دانند نه یک مسوولیت بزرگ ملی. فهرست طویل از سفیران و دیپلومات‌های پناهنده شده که هیچ‌گونه باورمندی و تعهد اخلاقی به منافع افغانستان ندارند، بارها نشر شده‌است.

در شرایط فعلی افغانستان هیچ چیز قابل توجه برای طرح و مسئله‌دار سازی با منطقه و جهان وجود ندارد. حرف‌های مبنی بر تبدیل کردن افغانستان به چهار راه تجارت منطقه و کمک به اقتصاد منطقه و روند صلح تحت رهبری و مالکیت دولت افغانستان بلوفه‌های بی‌پشتوانه‌ای سیاسیون و چسپانیدن کلوخ خشتک در دیوار است که مقبولیت چندانی ندارد. دنیا نظاره‌گر اوضاع در هم و برهم افغانستان است و ملاقات‌های تشریفاتی بی‌محتوا و فاقد دست‌آورد درد افغانستان را مداوا نمی‌کند. تمام نمایندگی‌های سیاسی افغانستان را پُر از افراد تحصلی‌کرده در غرب و انگلیسی فهم بسازیم اما انگیزه، تعهد اخلاقی و نهاد باوری در آنها خلق نکنیم و در داخل سیاست‌ها و راهکارهای سالم اقتصادی، امنیتی، اجتماعی برای توسعه وجود نداشته باشد و همه دستگاه مصروف توطیه و زدوبندهای سیاسی و قومی باشند، در محیط منطقه و جهانی، ملاقات‌ها، سخنرانی در مراکز تحقیقاتی و استراتژیک و حرف‌های پُرطمطراق هیچ جذابیت ندارد. کمتر مقاله از نشانی دیپلومات‌های افغانستان از سفیر تا پایین‌تر برای لابی‌گری و ترسیم ابعاد و چهره‌ای مثبت افغانستان در رسانه‌های جهانی نشر شده‌است. قول معروف است که می‌گویند شاه و فرمانروا برای سفیر و نمایندهٔ خود همه چیز را می‌تواند آماده کند، اما هوش، استعداد، آینده‌نگری و ظرفیت را نمی‌تواند بدهد و آن در نتیجهٔ ممارست، تجربه و تلاش به‌دست می‌آید.

اصلاحات واقعی و منطبق‌سازی وزارت امور خارجه با نیازها و تحولات جهانی از طریق تطبیق یک بسته ساده و چند مرحله‌ای ممکن و عملی می‌باشد که در آن ظرفیت‌سازی علمی، مسلکی و فهم زبان‌های رایج بین‌المللی، تقسیم‌بندی کارمندان به کریر(Career) و غیر کریر(Non-Career)، تعیینات بر اساس تجارب کاری حوزه‌ای، موضوعی و سلسله مراتب اداری، متناسب‌سازی موجودیت یک نمایندگی سیاسی و قونسلی با چگونگی سطح روابط و عواید ناشی از آن و در صورت لزوم کاهش سطح روابط دیپلوماتیک برای صرفه‌جویی اقتصادی می‌باشد.

با بحث اصلاحات نهادی نباید به گونهٔ عقده‌ای، انحصارگرایانه، سلیقه‌ای و وسیله رشوت سیاسی برخورد صورت گیرد و چنین روش در هیچ جای دنیا کار نداده‌است. اصلاحات واقعی و معنادار که به موثریت بیشتر و بازدهی قابل توقع و عرضه خدمات به موقع سازمان منجر گردد، مستلزم اصلاحات بالا به پایین و معطوف به مسلکی‌سازی و تخصصی‌سازی در سلسله مراتب سازمانی است.

سازش / ماندگار

لینک اصلی: http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/90436/%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از پایگاه خبری پیام آفتاب

آخرین خبر ها:

Loading