بازتاب نیوز

صلح پایدار نیازمند مشارکت همه‌گانی است

٢٣ اسد ١٣٩٨ روزنامه آرمان ملی

 

احمد سعیدی

تردیدی وجود ندارد که روسیه به‌راه انداختن مذاکرات دو مرتبه ای در مسکو و تاشکند در رقابت با امریکا منافع خود را در نظر دارند و خروج امریکا از افغانستان بخشی از استراتیژی منطقه‌یی روسیه است که به‌راه انداختن مذاکرات آینده در سمرقند و دعوت گروه طالبان به اوزبیکستان جز از  استراتیژِی مسکو در افغانستان است.

****************

با نزدیک شدن امضای توافق‌نامه صلح  میان امریکا و طالبان فشارها روی اوضاع فعلی جامعه و رهبران سیاسی افغانستان دور از انتظار افزایش یافته است. سوال اساسی این است که چرا وضعیت به اینجا کشیده شد و در چنین وضعیتی چه باید کرد؟

بدون تردید وضعیت سیاسی، امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و نظام آینده افغانستان نامشخص است. عملکردهای زیکزاکی پراکنده چه در مورد مذاکرات صلح و چه در مورد حکومت ونظام آینده  سوالاتی اند که کمتر می‌توان پاسخ مشخص و قانع کننده ای به آن‌ها ارایه کرد، چون مردم و دولت افغانستان در سرنوشت کشور خود نقش تعین کننده ندارند.

هرچند اوضاع شکننده و نابسامان کنونی مشکلی نیست که یک شبه به وجود آمده باشد، بلکه نتیجه اضافه تر از چهار دهه جنگ و مداخلات در امور افغانستان است. ادامه این جنگ تنها و تنها مشکل داخلی و عملکردهای رهبران سیاسی نیست بلکه نقش بازیگران خارجی در امور افغانستان جهت بحران آفرینی جایگاه مشخص خود را داشته و دارد.

از سوی دیگر این روزهای نزدیک وضعیت نابسامان انتخابات ریاست جمهوری شیوه مبارزات انتخاباتی که با بدترین شکل و با شرایط خیلی دشوار امنیتی براه افتاده است جز دیگری از مشکل است.

قراین با در نظرداشت امکانات دولتی که به دسترس آقای اشرف غنی قرار دارد و از آن‌ها بدون قید به نفع تیم دولت ساز استفاده می‌کند، نشان می‌دهد که ممکن همین آدم‌های‌که تازه میدان آمده اند، پول هم دارند که می‌توانند کسی را بخرند و یا کسی را بفروشند.

از طرف دیگر طالبان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری را به معنی ادامه جنگ تفسیر و تعبیر کرده اند اما آقای غنی روی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری پا فشاری دارد و در تلاش‌های صلح بدون برگزار شدن انتخابات وقعی نمی‌گذارد. آقای غنی همچنان از چندی به‌این‌سو توانسته تعداد از مخالفان خود را از دستگاه حکومت بیرون کند و برای خود یک تیم مرکب از نسل جوان شامل مردان و زنان که تنها به لسان انگلیسی مهارت دارند و به تکنالوجی نیز دسترسی دارند را به دور خود جمع کرده است. با آن هم حکومت‌داری جناب شان هرروز تحت فشارهای جدید قرار می‌گیرد، چه از طرف نامزدان انتخابات ریاست جمهوری به دلیل پایان کارش در ریاست جمهوری و همچنان او را به استفاده از امکانات دولتی در مبارزات انتخاباتی و چه از طریق اتهام‌های فساد اداری و فساد اخلاقی آن هم در ارگ ریاست جمهوری، آیا در مجموع وضعیت انفعالی به کجا خواهد رسید؟ آینده صلح نظام، حاکمیت چه عواقبی خواهد داشت و برای بیرون رفت از این وضعیت چه باید کرد؟

به باور نگارنده برآمدن از یک بحران‌فراگیر سیاسی، اجتماعی، امنیتی که دامن‌گیر ماست زمان زیاد به کار است اگر بین نهادها و ارگان‌های کارآی حکومتی جامه مدنی، قشر سیاسی اعتماد و هم‌دلی ایجاد شود باهمکاری مردم می‌شود این بحران را مدیریت کرد. اما برآمدن از این بحران احتیاج به حمایت از خواست‌های معقولی دارد که برای آینده صلح، ثبات و ترقی جامعه مفید واقع شود که ما تا کنون از نعمت هم‌دلی و هم‌دیگر پذیری فرسنگ‌ها فاصله داریم.

از طرف دیگر سیاسیون از نشست‌های که با طالبان داشتند، باید متوجه شده باشند که آن گروه‌ فقط ابزاری به‌دست سیاست‌مداران کهنه کار پاکستان اند. سیاسیون باید بدانند ادامه تخاصم و اختلاف میان نخبه‌گان افغانستان کار را به جای خواهد رسید که کشورهای مختلف آن گروه را مورد اعتماد قرار داده کار به جای برسد که طالب یکه‌تاز میدان باشد و نقشی در دولت نیم بند موجود و اپوزیسیون سیاسی جایگاهی در آینده کشور نداشته باشند.

درحالی که مذاکرات بین آقای زلمی خلیل‌زاد و طالبان تقریباٌ به آخر رسیده با آن هم دیده می‌شود که طرح‌های منسجم و آماده برای دومسئله مهم: یکی صلح و مصالحه و دیگری انتخابات ریاست جمهوری و نظام سیاسی آینده افغانستان از طرف دولت افغانستان، ایالات متحده امریکا و سایر قدرت‌ها مانند اتحادیه اروپا و روسیه و همسایه‌گان افغانستان وجود ندارد؛ بلکه همه اقدام‌ها مقطعی و متزلزل است. بی‌اعتمادی، لاینحل بودن تضاد منافع سیاسی واستراتژیک قدرت‌های ذیدخل در قضیه افغانستان یکی پی دیگری آینده را مکدر ساخته است.

از طرف دیگر امریکا جدا از مانورهای دیپلوماتیک تاهنوز روی حضور نظامی خود پافشاری دارد. روسیه، چین، هند و ایران و تاحدودی حتا پاکستان خواستار تعیین خروج زمانی امریکا از منطقه‌اند. از طالبان به‌مثابه وسیله فشار، استفاده ابزاری صورت می‌گیرد و قربانی را مردم افغانستان می‌دهد. در صورتی به‌توافق رسیدن قدرت‌های منطقه، اتحادیه‌اروپا و ایالات متحده، طالبان ناگزیر اند از خواست آنها تبعیت کنند. اما در صورت پافشاری امریکا روی حضورش در منطقه، ختم جنگ بعید بنظر می‌رسد و مردم افغانستان همچنان قربانی خواهند داد.

ظاهراٌ تعداد زیادی از کشورها انتخابات ریاست جمهوری و چگونه‌گی نظام آینده افغانستان برای آن‌ها  قابل اهمیت نیست، چنان‌چه اکثریت از این کشورها  در برگزاری انتخابات ریاست جمهوری علاقه‌مندی خاصی ندارند درست است که کشورهای غربی از دموکراسی و مردم سالاری سخن می‌گویند، اما در صورت ایجاب منافع، ممکن یک رژیم طالبی هم مطلوب نظرشان باشد. و با آن مشکلی نداشته باشند.

تردیدی وجود ندارد که روسیه به‌راه انداختن مذاکرات دو مرتبه ای در مسکو و تاشکند در رقابت با امریکا منافع خود را در نظر دارند و خروج امریکا از افغانستان بخشی از استراتیژی منطقه‌یی روسیه است که به‌راه انداختن مذاکرات آینده در سمرقند و دعوت گروه طالبان به اوزبیکستان جز از  استراتیژِی مسکو در افغانستان است. اما در مورد جای‌گاه پاکستان باید گفت که جریان مذاکرات مسکو سمرقند تا حال به نفع پاکستان پیش رفته است. وارد ساختن طالبان در مذکرات بین‌المللی و رسمیت بخشیدن به آن‌ها، کنارگذاشتن دولت افغانستان در مذاکرات، ایجاد شکاف عمیق میان گروه‌های مختلفه افغانی، طرح حکوم موقت و یا سرپرست از جانب مخالفان حکومت افغانستان که در اصل طرح پاکستانی است و بالاخره تشدید بحران در درون دستگاه دولت، آن‌هم در شرایطی که افغانستان انتخابات ریاست‌جمهوری را پیش‌رو دارد، همه نقاطی‌اند که پاکستان در سیاست خود در قبال افغانستان از آن نفع می‌برد.

اما ایران، در شرایط کنونی تحت فشار مضاعف اقتصادی و سیاسی ایالات متحده امریکا و بخشی از کشورهای خلیج قرار دارد. شاید با در نظرداشت حالت خاص عمده‌ترین هدف ایران تضعیف این فشارها باشد. طرح روسی در زمینه خروج امریکایی‌ها از افغانستان با سیاست‌های ایران در منطقه همسویی داشته و هرگونه فشار از طرف کشورهای منطقه در رابطه خروج امریکایی‌ها از افغانستان مورد تائید ایران است.

اما در مورد کشور های اروپایی و مشکل افغانستان با وجود نشانه‌های جدی اختلافات روی مسایل اقتصادی و سیاسی و سیاست‌های بین المللی، اتحادیه‌اروپا هم‌پیمان امریکاست و در رابطه به افغانستان، بنا بر ملحوظات هم پیمانی، سیاست بسیار محتاطانه دارند. اتحادیه اروپا نشست‌های مسکو دوحه و تاشکند را برای اعاده صلح در افغانستان مفید خوانده است، اما از ترس امریکا اتحادیه اروپا تاهنوز سیاست مستقل علنی را در مورد افغانستان تعقیب نمی‌کند.

نتیجه:

جنگ امریکا در افغانستان 18 سال طول کشیده و این جنگ طولانی ترین جنگ امریکا گفته می‌شود. با گذشت 18 سال ویرانی دهشت و وحشت انتحار و انفجار تا هنوز چشم انداز روشنی برای خاتمه این جنگ وجود ندارد. گرچه دولت افغانستان به این باور است که اضافه تر از 60 فیصد خاک  افغانستان بدست ماست، اما طالبان این ارقام 60 فیصدی را نمی‌پذیرند . به هر صورت صلح و ثبات دایمی در افغانستان زمانی به دست خواهد آمد که قدرت‌های منطقه‌یی و جهانی صادقانه روی نکات ذیل توافق نموده همکاری همه جانبه نمایند.

الف –افغانستان پس از این نباید میدان تقابل گروهای تروریستی که وظیفه ادامه جنگ نیابتی را دارند و  دست نشانده دیگر کشورها اند باشد. و حکومت آقای اشرف غنی نیز وظیفه دارد تا رابطه متوازن را با همه قدرت های تاثیرگذار برقرارکند.

ب –افراطگرایی و ادامه خشونت، چه داخلی و چه خارجی باید به عنوان مهم‌ترین تهدید ثبات افغانستان از طرف تمام کشورها تلقی شده برای مقابله با این پدیده همسوعمل شود.

ج –حکومت وحدت ملی نیازمند حمایت ملی مردمی است، اما باید اختلافات داخلی خود را کنار بگذارد و تلاش نماید تا با یک گفتمان ملی از کدورت‌ها بکاهد.

د –تنش‌های ژیوپولیتک بین هند، پاکستان، افغانستان، ایران، سعودی، قطر، امارات باید توسط جامعه جهانی مدیریت شود. رقابت هند و پاکستان بر سر کشمیر بر مشکلات افغانستان به زودی بحران دیگری را بوجود خواهد آورد.

هه –مواد مخدر و فساد اداری دامن زدن به تعصبات قومی و زبانی چالش عمده مانع برقراری یک دولت مرکزی قوی در افغانستان است که باید ریشه کن شود.

و- همسایه‌های افغانستان توسعه اقتصادی افغانستان را به نفع خود نمی‌داند همسایه‌گان باید توسعه اقتصادی افغانستان را دستاوردی مثبت تلقی کنند. تامین جایگاه افغانستان در ترانزیت آسیایی-اروپایی ضروری است.

ز – تامین کمک‌های انسان دوستانه مناسب برای افغانستان مهم است. برای چند دهه، این کشور بزرگ‌ترین منبع صدور مهاجر و پناهنده به دنیا بوده است بنحوی که ایران و پاکستان 85 درصد این بار را به دوش کشیده اند. این کمک‌ها تا زمانی‌که وضعیت افغانستان به شکل نورمال در آمده باشد باید ادامه یابد.

س – به جای تشکیل یک ایتلاف‌های چندگانه توسط برخی از کشورها، افغانستان نیازمند یک ایتلاف هماهنگ و پایدار بین‌المللی تحت نظارت شورای امنیت ملل متحد است.

ش-هر طرحی برای صلح و ثبات افغانستان چه توسط آقای زلمی خلیل‌زاد نماینده امریکا یا کشورهای دیگر باید دربرگیرنده صلح جامع، آرامش و حفظ شیونات ملت افغانستان باشد. دراین راستا و در نهایت خروج نیروهای خارجی از افغانستان ضروری است اما خروج که سبب تشدید ادامه جنگ‌ها نشود.

 

 

لینک اصلی: http://www.armanemili.com/posts/20952

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از روزنامه آرمان ملی

آخرین خبر ها:

Loading