بازتاب نیوز

مالی خان کیست؟

٢٩ عقرب ١٣٩٨ روزنامه اطلاعات روز

فارن پالیسی ـ مایکل سمپل
ترجمه: جلیل پژواک

اشاره: این مطلب در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۱ در وب‌سایت فارن پالیسی منتشر شده است. اطلاعات روز آن را با توجه به آزادی انس حقانی، مالی خان و حافظ رشید از زندان دولت افغانستان در بدل رهایی دو استاد «دانشگاه امریکایی افغانستان» از بند طالبان، ترجمه کرده است.

طایفه حقانی با این‌که بخشی از یک قبیله‌ی مرزی گم‌نام از ولایت خوست و پکتیا در افغانستان به‌شمار می‌روند، اکنون در مرکز منازعه افغانستان قرار دارند. در تاریخ ۱ اکتبر ۲۰۱۱، یعنی چند روز پس از این‌که «مایک مولن»، رییس سابق ستاد مشترک ارتش ایالات متحده در کنگره به حقانی‌ها و حامیان‌شان (که احتمالا شامل آی‌اس‌آی پاکستان می‌شود) به‌عنوان تهدیدات اصلی برای ثبات در افغانستان اشاره کرد، ناتو از دست‌گیری مالی خان، «رهبر ارشد» شبکه حقانی خبر داد. گاهی اوقات اعلام خبر کشته‌شدن یا دست‌گیری شورشیان اهمیت این به اصطلاح «غنائم» را بیش از حد جلوه می‌دهد. ولی این‌بار فرق می‌کند. مالی خان واقعا یکی از ستون‌های شبکه حقانی بوده است و دست‌گیری او برای رهبری این شبکه و افراد وابسته به آن یک سری چالش‌های جدی را به همراه خواهد داشت.

مالی خان فرد مورد اعتماد رییس شبکه حقانی یعنی جلال‌الدین حقانی و پسر وی، سراج‌الدین حقانی بوده است. خان فرمانده‌ی موثر و فردی است که مستقیما بر عملیات‌های شبکه حقانی و فعالیت‌های تدارکاتی و سازمانی بی‌شمار که برای حفظ شورش مخفی این شبکه نیاز است، نظارت داشته است. اثرگذاری او به‌عنوان رهبر تا حدودی به این دلیل برمی‌گردد که او بیش‌تر عمر خود را در جنوب‌شرق افغانستان گذرانده است. با این‌که اقامت‌گاه اصلی مالی خان در شهر میران‌شاه وزیرستان بود، اما او وقت خود را خیلی در خانه سپری نمی‌کرد. ذکر این نکته از این جهت حائز اهمیت است که کارزار «بکش، بگیر» ناتو شرایط را برای سفر فرماندهان ارشد گروه‌های مخالف به داخل افغانستان دشوار کرده است. مالی خان تا کنون توانسته بود از چنگ ناتو در امان بماند. با این‌حال، ناتو رد مالی خان را رها نکرده بود و در ماه جون، آیساف اعلام کرد که معاون مالی خان را در یک حمله‌ی هوایی کشته‌اند.

شبکه‌ی حقانی علاوه بر اتحادهای قبیله‌ای متعدد که در مراحل مختلف منازعه افغانستان شکل داده است، در اصل طایفه‌ای از قبیله زدران است. بخشی از دلیلی که مالی خان به رده‌های بالای فرمانده شبکه حقانی صعود کرد، این است که او عضو طایفه حقانی می‌باشد نه فقط یک متحد ساده. علاوه‌براین، خواهر مالی خان مادر سراج‌الدین حقانی است و کاکای مالی خان با خواهر جلال‌الدین ازدواج کرده است. مالی خان به‌عنوان یک خودی خانوادگی، در جانشینی سلسله‌ای شبکه حقانی، انتقال رهبری از جلال‌الدین به سراج، نقش ایفا کرده است. تأکید تحلیل‌گران اخیرا بر «اعتبار انترناسیونالیست اسلام‌گرای» جلال‌الدین حقانی بوده است. با این‌حال، جلال‌الدین قبل از هرچیز فرمانده برجسته مجاهدین در جنگ علیه شوروی و یکی از ستون‌های «شورای فرماندهان» در مراحل پایانی جهاد بود. شورای فرماندهان سعی کرد فرماندهان ساحوی حزبی و قومی مجاهدین را متحد کند. نقش جلال‌الدین در دهه ۱۹۸۰ در افغانستان او را از شهرت بسیاری برخوردار کرد. او همتای مردان مسنی بود که حامد کرزی آن‌ها را به «شوراهای رهبری» غیررسمی خود در کابل دعوت می‌کرد. با این‌حال، سراج‌الدین حقانی هرگز در معرض دید عموم نبوده و برخلاف پدرش، تجربه میدان نبرد ندارد. داشتن یک فرمانده ارشد وفادار به خانواده در ساحه، مانند مالی خان، به دوام شبکه کمک می‌کند؛ زیرا مالی خان می‌تواند همراهانش را ترغیب کند تا احترامی را که برای جلال‌الدین قائلند، به فرزند کم‌تر شناخته‌شده‌ی وی نیز قائل باشند.

عضو طایفه بودن و داشتن رابطه فامیلی با جلال‌الدین حقانی، مالی خان را قادر ساخت تا مستقیما در طیف وسیعی از فعالیت‌های شبکه حقانی دخیل باشد. درک زنجیره فرماندهی شبکه حقانی که در طراحی و انجام عملیات‌های‌شان به کار رفته، نیازمند مطالعه بیش‌تر است. این گروه به‌وضوح از تخصص متحدین خود در وزیرستان از جمله القاعده بهره می‌برد. با این‌حال مالی خان نقش خودش را در این حملات ایفا کرده است. افغان‌هایی که شبکه حقانی را به خوبی می‌شناسند می‌گویند که مالی خان احتمالا برای صف «فدائیان» این شبکه سربازگیری می‌کند و در برخی موارد بر حملات فدائیان نظارت می‌کند. یکی از این حملات، یورش فدائیان شبکه حقانی به هتل انترکانتیننتال در کابل بود. مالی خان علاوه بر وظایف نظامی‌، به‌عنوان یکی از مدیران تجاری شبکه حقانی نیز عمل کرده است. امور مالی حتا در دوران جهاد در دهه ۱۹۸۰ از اهمیت بالایی برخوردار بود؛ زیرا تأثیرگذاری نظامی به داشتن پایگاه اقتصادی بستگی دارد. شبکه‌ی حقانی به کسب درآمد از راه آدم‌ربایی معروف است، اما این شبکه از برخی فرصت‌های تجاری در افغانستان پسا ۲۰۰۱ نیز سود برده است. پژوهش‌گران افغان در ولایات جنوب‌شرقی معتقدند که مسئولیت اداره بسیاری از این فعالیت‌های تجاری و اقتصادی بر عهده مالی خان بوده است.

با توجه به نقش مرکزی مالی خان در عملیات‌های شبکه حقانی، این واقعیت که او زنده دست‌گیر شده است، بیش‌تر برای گروه دردسرساز خواهد شد. او نمونه‌ای از این است که چطور «دست‌گیری» می‌تواند موثرتر از «کشتن» باشد. اکنون حقانی‌ها احتمالا به این فکر می‌کنند که ناتو و دولت افغانستان با دست‌گیری مالی خان می‌توانند به درک بهتری در مورد عملیات این شبکه دست یابند. پیش از این شبکه حقانی با دست‌گیری یا کشته‌شدن فرماندهانش، برای وی جانشین تعیین می‌کردند. حقانی‌ها در مورد مالی خان نیز احتمالا همین کار را انجام می‌دهند. با این‌حال، شایان ذکر است که حقانی‌ها به غیر از مالی خان، که خودی بود و نسبت فامیلی داشت، فرد چندان دیگری را ندارند که بتواند نقش فرمانده مالی خان، مدیر مالی خان و مجری مالی خان را بر عهده گیرد. با این‌که هنوز زود است که شبکه‌ی حقانی را کم‌‌اهمیت بدانیم، اما تجربه باید تحلیل‌گران را به این وادارد که در مورد این پرسش فکر کنند که شبه‌نظامیان غیرافغان وزیرستان، اگر واقعا نقش حقانی تضعیف شده باشد، به سمت چه کسی رو خواهند کرد. آخر حقانی‌ها به هیچ‌وجه یگانه تهدید استراتژیک نیستند که از وزیرستان نشات می‌گیرد.

لینک اصلی: https://www.etilaatroz.com/87967/capture-of-mali-khan/

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از روزنامه اطلاعات روز

آخرین خبر ها:

Loading