بازتاب نیوز

لبنان؛ تحلیل یک جنبش

١٣ قوس ١٣٩٨ پایگاه خبری پیام آفتاب

لبنان؛ تحلیل یک جنبش
ناآرامی‌های لبنان و اعتراضات اصلاحی مردم این کشور را که از ۲۵ میزان/مهر ۱۳۹۸ آغاز شده و ادامه دارد، می‌توان در پنج محور بررسی، ریشه یابی و کالبد شکافی کرد.

محور اول مشاهده بی نظمی و اعتراض در جامعه که اعم از عینی یا ذهنی است، یعنی شکل و چگونگی اعتراض. محور دوم تشخیص علل ناآرامیها، اعتراض و جنبش است. محور سوم، نقش بازیگران خارجی در ظهور این اعتراض و موج سواری برخی از آنان است. محور چهارم، خواسته‌ها یا مطالبات اساسی معترضان و محور پنجم، تجویز راهکار و ارایه راه حل است. مطالب زیر و پیش رو در قالب این پنج محور (شکل، علت، بازیگران، مطالبات و راهکار) می‌گنجند.

شکل اعتراض:

الف - خیابانی: شعار دادن علیه مسوولان، تجمع، تحصن، اعتصاب (سندیکای کارمندان و کارگران و …)، اتهام زدن به برخی شخصیت‌ها به دزدی و فساد، حمله به بانک‌ها، کتک زدن (ضرب و جرح)، امتحان ندادن دانشجویان، چادر زدن (برابر ساختمان شرکت برق)، راه بندان و آتش زدن لاستیک خودروها.

ب - سیاسی: خشم و رقابت ناسالم، نشان دادن و بروز بی‌اعتمادی به رهبران مذهبی و سیاسی، بداخلاقی سیاسی و رسانه ای

علت اعتراض‌ها:

الف – سطحی:

۱- اقتصادی - وضع عوارض و مالیات‌های تازه بر روی سوخت و خدمات اینترنتی، بیکاری، گرانی کالاها و مواد غذایی، قطعی آب و برق و دیگر مشکلات معیشتی.

مردم لبنان افزون بر هزینه آب دولتی، هزینه جداگانه ای برای آب سالم آشامیدنی و تانکرهای خصوصی تأمین آب در زمان قطعی آب، پرداخت می‌کنند.

در زمینه برق نیز آنان ۲ قبض برق پرداخت می‌کنند. یکی به شرکت برق دولتی که اغلب روز از تأمین آن در تمام ساعت‌های روز ناتوان است و دوم هم به تولیدکننده‌های برق گران‌قیمت خصوصی که برق مورد نیاز مردم در سه تا ۱۲ ساعت قطعی برق روزانه را تأمین می‌کنند.

۲- اجتماعی - آتش گرفتن مناطق جنگلی و سرسبز در مرکز و شمال لبنان و پخش مستقیم این رویداد آتش‌سوزی از رسانه‌های ارتباط جمعی و القای ناکارآمدی دولت در حفظ محیط زیست.

کاهش ۱۵درصدی حقوق کارمندان و بازنشستگان ارتش و دیگر گروه‌ها، افزایش سرسام آور مالیات، کاهش ارزش پول ملی، توقف ورود دلار به لبنان، کسری ۳۰ درصدی بودجه دولتی از جمله علت‌های اجتماعی و اقتصادی جنبش اعتراضی مردم لبنان است.

۳- سیاسی - درخواست خروج «جِبران باسیل» وزیر خارجه لبنان – که هوادار حزب‌الله است - از کابینه و بالاتر، تضعیف این حزب و خلع سلاح تدریجی آن.

در این ارتباط می‌توان گفت که فشارهای همه‌جانبه آمریکا و بعضی از متحدان اروپایی و منطقه ای آن به محور مقاومت ادامه دارد و پدیدهٔ تازه ای نیست.

ب – عمیق:

۱- فساد ۲- سوء مدیریت، ۳- وجود رهبران سنتی و استمرار نظام و ساختار طایفه ای.

۱- لبنان در فهرست فساد سال ۲۰۱۸ که «سازمان شفافیت بین‌المللی» آن را تهیه کرده در میان ۱۸۰ کشور که ارزیابی شده‌اند، رتبه ۱۳۸ دارد. معترضان معتقدند که سیاستمداران بودجه عمومی را که باید برای طرح‌های آب و برق مصرف شود، به سرقت می‌برند و طرح‌ها، عملی و اجرایی نمی‌شوند.

برخی رهبران مدعی هستند که با فساد مبارزه شده، اما افکار عمومی و معترضان از مبارزه با فساد اقناع نشده‌اند.

به باور آنان «سیاستمداران مدعی که به‌طور سنتی بر لبنان حکومت می‌کنند و غنیمت‌ها را به اشتراک می‌گذارند، حاضر نیستند مواضع خود را ترک کنند و ممکن است کشور را به ورشکستگی کامل برسانند».

۲- سوء مدیریت بانک مرکزی. این بانک از سال ۲۰۱۶ میلادی مکانیسم «مهندسی مالی» برای جذب ارزهای معتبر در ازای پرداخت سود فوری با نرخ‌های بالا در پیش گرفت. با توجه به این مکانیسم، میلیاردها دلار سود به بهای افزایش بدهی‌های عمومی نصیب بانک مرکزی شد. این بانک که یکی از اهداف اعتراضی مردم لبنان است، نتوانست ارزش ارز ملی را حفظ و مقدمات تسهیل ورود دلار به لبنان را فراهم کند.

۳- ساختار طایفه ای. ساختار سیاسی حاکم بر جامعه لبنان که میراث و محصول قانون اساسی ۱۹۲۲ و میثاق ملی یا وطنی ۱۹۴۳ و پیمان طائف ۱۹۸۹ میلادی است، البته دستاورد بزرگی بود که به ترتیب به تشکیل کشور لبنان منجر شد و مانع جنگ‌های داخلی شد و به جنگ داخلی ۱۵ ساله پایان داد.

با این همه، ساختار یاد شده ابهام‌ها و نااستواری‌های زیادی از دیدگاه رابطه دین و دولت داشته و دارد. تقسیم قدرت ۵۰–۵۰ میان مسلمانان و مسیحیان و طایفه ای بودن این ساختار از جمله مهم‌ترین دلایل توسعه نیافتگی لبنان و نیز مهم‌ترین علل خیزش عمومی و جنبش اصلاحی مردم این کشور است.

عملکرد و نقش دولت‌های خارجی:

الف – فرانسه: در کنفرانس بین‌المللی «سدره» که در ششم آوریل ۲۰۱۸ میلادی (حمل/فروردین ۱۳۹۸) در پاریس برگزار شد، این کشور شماری از کشورهای اروپایی و بانک جهانی را برای پرداخت ۱۱ میلیارد دلار وام به لبنان برای طرح‌های زیر ساختی متعهد کرد، اما فرانسه این اقدام را پیگیری نکرد و در عمل هنوز این وعده، تحقق پیدا نکرده‌است. این بی عهدی بی تأثیر در ایجاد مشکلات اقتصادی برای دولت لبنان نیست.

هم چنین پاریس سه شنبه ۲۸ عقرب/آبان ۹۸ میزبان نشست آمریکا، فرانسه و انگلیس در خصوص لبنان بود و در جریان رایزنی‌های این نشست اعلام شد، باید فشارهای سیاسی و اقتصادی بر دولت لبنان افزایش یافته و حمایت از این کشور به لزوم اجرایی شدن طرح اصلاحات فراگیر مشروط شود.

ب – آمریکا: واشینگتن ماه می ۲۰۱۹ موافقت کرده بود، برای حفظ ثبات لبنان، حل مشکل پناهجویان سوری، تقویت ارتش این کشور و جلوگیری از نفوذ روسیه کمک ۱۰۵ میلیون دلاری به بیروت ارایه دهد. اما منابع رسمی ایالات متحده به تازگی اعلام کردند که دفتر بودجه کاخ سفید و شورای امنیت ملی آمریکا از ارسال این کمک مالی به لبنان خودداری کرده‌اند.

ج – رژیم اسراییل: رژیم صهیونیستی در حال رایزنی (لابی و فشار) با آمریکا برای جلوگیری از هر گونه کمک مالی به دولت فعلی و آتی لبنان است تا زمانی که حزب‌الله بخشی از این دولت است و سلاح دارد.

د – عربستان: به نظر می‌رسد ریاض تصمیم گرفته با کمک واشینگتن از هر گونه کمک به روند مذاکرات داخلی لبنان برای تشکیل هر چه سریع تر دولت تا پیش از وقوع سراشیبی و سقوط جامعه لبنان، یا تحقق یک شرط - لزوم کنار گذاشتن حزب‌الله از ترکیب دولت آینده- خودداری کند.

بعضی از رسانه‌های لبنان اعلام کردند که عربستان با موج سواری و سوء استفاده از اعتراض‌های مشروع با حمایت مالی خود از برخی گروه‌های داخل لبنان در پی تضعیف حزب‌الله است. اما «سید حسن نصرالله» ماه گذشته بار دیگر تأکید کرد که این حزب قوی تر از گذشته‌است.

خواسته‌های (مطالبات) معترضان:

الف - تشکیل دولت پاکدست، مستقل و مرکب از کارشناسان غیر وابسته سیاسی به رهبری یک شخصیت شناخته شده اهل سنت. در این ارتباط گزینه‌های نخست‌وزیری مطرح هستند که مهم‌ترین آنان به ترتیب «سعد حریری»، «سمیر الخطیب» و «ریاء الحسن» وزیر کشور لبنان به‌شمار می‌روند.

هر یک از این‌ها موافقان و مخالفان خاص خود در میان جریان‌های فکری، سیاسی و احزاب و گروه‌های لبنانی و حامیان خارجی آن‌ها دارند. اکنون احزاب، گروه‌ها و فراکسیون‌های پارلمانی سرگرم بحث و بررسی دربارهٔ نخست‌وزیر آینده هستند.

«میشل عون» رئیس‌جمهوری لبنان رایزنی‌های خود را برای تشکیل دولت جدید آغاز کرده و به احتمال زیاد هفته آینده نخست‌وزیر مأمور تشکیل کابینه را به پارلمان معرفی خواهد کرد.

درمورد شکل دولت آینده سه ایده در میان معترضان و حامیان آنان وجود دارد:

۱– دولت سیاسی به معنای ادامه حضور چهره‌های قبلی در راس قدرت. این شکل، طرفداران زیادی در لبنان ندارد.

۲ – دولت فن سالار (تکنوکرات) با حضور نخبگان و کارشناسان غیرسیاسی. حریری و «ولید جنبلاط» رهبر حزب «سوسیالیست ترقی خواه» و «سمیر جعجع» رهبر حزب «نیروهای لبنانی» از طرفداران این شکل و قالب از دولت هستند.

۳ – دولت تکنو- سیاسی با حضور نمایندگانی از نیروهای اصلی سیاسی و فن سالاران. این ایده میشل عون، «نبیه بری» و نصرالله است.

با توجه به حمایت برخی کشورهای غربی مانند فرانسه از دولت تکنو سیاسی، به احتمال زیاد چنین دولتی که دو سوم آن فن سالار و یک سوم آن چهره‌های سیاسی باشند، تشکیل خواهد شد.

ب - برداشتن عوارض و مالیات‌های تازه بر روی سوخت و خدمات اینترنتی، مبارزه با فساد، بیکاری و گرانی کالاها و مواد غذایی، پایان دادن به قطعی آب و برق، کاهش بهای سوخت (بنزین) و قیمت دلار و افزایش ارزش پول ملی (لیره لبنان) و حل دیگر مشکلات معیشتی.

ج – درخواست سوم معترضان تغییر و تحول در ساختار طایفه ای و نظام سیاسی قومی و مذهبی لبنان و لزوم برون رفت تدریجی از این ساختار است؛ موضوعی که مورد نظر و خواست عون و نبیه بری و شمار دیگری از رهبران سیاسی و دینی مانند «بشاره پطرس» رهبر مسیحیان مارونی لبنان است.

راه درمان و راهکار:

الف – گفت و گوی جدی میان رهبران سیاسی و مذهبی و گروه‌های لبنان با تشویق و حمایت کشورهای خارجی حامی آنان.

ب – حفظ بی‌طرفی ارتش در رویارویی با معترضان، همان گونه که تاکنون عمل شده‌است. زیرا بافت و ساختار ارتش لبنان، طایفه ای است و در صورت وارد شدن به مرحله (فاز) خشونت ممکن است پیش از این که معترضان را سرکوب یا خاموش کند، بافت و ساختار آن فروپاشد.

ج – مشارکت در دولت آینده. مطابق گمانه زنی‌ها ۶ وزیر از ۲۴ وزیر کابینه آینده از میان معترضان و رهبران احزاب فعال در جنبش اصلاحی مردم لبنان انتخاب خواهند شد.

معترضان امیدوارند که این جنبش موجب فراهم شدن مقدمات نوگرایی در ساختار باشد و در آینده، ساختار عرفی و امروزی که مبتنی بر جمهوریت، حقوق شهروندی، چرخش نخبگان، استقلال قوه قضاییه، حاکمیت قانون و شایسته سالاری است، جای ساختار فعلی را بگیرد.

لینک اصلی: http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/91326/لبنان-تحلیل-یک-جنبش

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از پایگاه خبری پیام آفتاب

آخرین خبر ها:

Loading