بازتاب نیوز

آیا تعصب همیشه بد و ناپسند است؟

٢ جوزا ١٣٩٩ روزنامه هشت صبح

تعصب چیست و متعصب کیست؟

آیا گرایش داشتن به هویت، نژاد، زبان، فرهنگ و خانواده تعصب است و گناه دارد؟

تعصب مذموم و غیر‌مذموم چیست؟

در این مقاله تعصب را از نظر لغوی‌ و اصطلاحی و انواع و کاربرد آن بررسی و تجزیه و تحلیل می‌کنم.

پاسخ اجمالی

«تعصب» و «عصبیت» در اصل از ریشه «عصب» به معنای رگ‌ها و پی‌هایی است که مفاصل را به هم ارتباط می‌دهد. پس هرگونه ارتباط و به هم پیوسته‌گی را تعصب و عصبیت نامیده‌‌‌اند.

تعصب و علاقه به بسته‌گان، هویت، فرهنگ و ملیت و کمک و تعاون نسبت به آن‌ها در جایی که حمایت از ظلم نباشد، از تعصبات مذموم/ نکوهش شده نیست. عصبیتى که مورد نکوهش است، این است که کسى به سبب تعصب، بسته‌گان و ملیت خود را حتا با خصوصیات منفی از نیکان و خوبانی که با او نسبتی ندارند، بهتر بداند. ولى اگر کسى بسته‌گان‌، ملیت‌، زبان‌، هویت و فرهنگ خود را دوست بدارد و نسبت به آن تعصب و گرایش داشته باشد و این گرایش به معنای تنفر از ملیت‌های دیگر نباشد، این نوع عصبیت و تعصب مذموم/ نکوهش شده نیست، بلکه حق طبیعی انسان‌ها است. گفتنی است که تعصب غالباً در همان معنای مذموم به‌ کار رفته که مورد نکوهش است.

پاسخ تفصیلی

عصبیت یکی از اخلاق باطنه‌ی نفسانی است که آثارش دفاع و حمایت مطلق از خویشاوندان و متعلقان بدون در نظر داشت اعمال خوب و بد و ترجیح دادن آن‌ها بر نیکان و خوبان دیگران است؛ چه تعلق دینی‌، مذهبی و مسلکی باشد یا تعلق جغرافیایی‌، خاکی، زبانی یا غیر آن. این از اخلاق فاسده و رذیله‌‌ای است که منشا بسیاری از مفاسد اخلاقی می‌گردد و خود آن فی‌نفسه مذموم‌/‌نکوهش شده است. یا امر دینی باشد و منظور اظهار حق نباشد، بلکه منظور غلبه‌ی خود یا قوم و بسته‌گان خود باشد، این هم از نوع تعصب مذموم است.

عصبیتى که صاحبش به سبب آن گنه‌‌کار است، این است که کسى به سبب آن افراد بدکار از قوم خود را از نیکان/ خوبان قوم دیگر بهتر بداند.

دوست داشتن بسته‌گان به معنای عصبیت و تعصب نیست، بلکه کمک کردن به بسته‌گان برای ظلم و ستم بر دیگران، از جمله عصبیت و تعصب است‌. بنابر‌این، دین اسلام مساله غیرت و تعصب را چه در اندیشه و چه در رفتار باطل معرفی نکرده، بلکه اصل آن‌ را حفظ کرده است؛ زیرا گرایش به بسته‌گان ریشه در فطرت انسانی دارد و اسلام هم دین فطرت است.

آن‌هایی که صدای عدالت‌خواهانه‌ی ملیت‌های مظلوم و زیر ستم را در افغانستان زیر نام تعصب خفه می‌کنند و تعصب را مانند چاقو برای بریدن گلوی عدالت و عدالت‌خواهان به کار می‌برند، بدانند که تمایل و گرایش داشتن به خویش، خانواده، قوم، نژاد، زبان، هویت و فرهنگ یک امر طبیعی است و انسان‌ها فطرتا چنین آفریده شده‌اند، بنابراین تمایل داشتن به زبان، هویت قوم و فرهنگ، خانواده و خویشاوندان تعصب نیست، بلکه تعصب عبارت از پیش‌رفت و ترقی زبان، هویت، فرهنگ، قوم و خویش خود را در حذف و نابود ساختن هویت‌ها و اقوام دیگر دیدن است.

بنابراین هر قدر که می‌خواهید قوم، هویت، زبان، فرهنگ، خانواده و خویشاوندان خود را دوست بدارید، دوست داشته باشید و از ارزش‌های هویتی و فرهنگی خود حفاظت کنید و برای پیش‌رفت و غنامندی آن زحمت بکشید و تلاش کنید، این حق طبیعی شما است و مطمین باشید هیچ گناهی در آن نهفته نیست؛ اما هیچ‌گاه از دیگران متنفر نباشید و این اشتباه را مرتکب نشوید که برای بقای خودتان، دست به نابودی دیگران بزنید و به آن‌ها ضرر برسانید که این حسادت و تعصب بوده و گناهی بزرگ است.

بی‌عدالتی عامل اصلی تشدید تعصبات قومی و لسانی است

واژه تعصب در افغانستان به معنای واقعی آن به کار نمی‌رود. مبارزان مدنی و عدالت‌خواهان در طول تاریخ متهم به تعصب و قوم‌گرایی شده و مورد سرزنش قرار گرفته‌اند. تعریف عام از تعصب در افغانستان داشتن گرایش به ملیت و زبان است و هرکسی که این گرایش را نشان دهد، برایش متعصب می‌گویند، در حالی که طرف‌داری و گرایش نسبت به قوم، زبان و حتا خانواده همیشه بد و ناپسند نیست. گاه ممکن است بسته‌گان و متعلقان خود‌مان هم مظلوم واقع شوند و ما حق داریم از آن‌ها دفاع کنیم و فریاد عدالت سر دهیم. حاکم بودن این ذهنیت در جامعه‌ی سنتی افغانستان بستر استبداد و خود‌کامه‌گی را برای دولت‌های مستبد خوب‌تر پهن ساخته است تا جریان‌های عدالت‌خواهی اقلیت‌های محروم را راحت‌تر سرکوب و سرزنش کنند.

بی‌عدالتی عامل اصلی پیدایش تعصبات است. عدالت اگر برای همه یکسان تامین شود، مردم فراموش خواهند کرد که از کدام قوم‌اند. تعصبات قومی، لسانی و سمتی زمانی تشدید می‌یابد که باشنده‌گان یک منطقه‌، گوینده‌گان یک زبان و یا یک قشر خاص جامعه احساس محرومیت کنند. تامین عدالت به صورت یکسان و تغییر فرهنگ درجه‌بندی شهروندان به درجه یک‌، دو و سه و از میان برداشتن بحث اکثریت و اقلیت، می‌تواند همه را به شهروند یکسان‌، باهم برادر و برابر تبدیل کند.

لینک اصلی: https://8am.af/is-bigotry-always-bad-and-disgusting/

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از روزنامه هشت صبح

آخرین خبر ها:

Loading