بازتاب نیوز

آیا جرگه مشورتی از مشروعیت حقوقی برخوردار است؟

١٨ اسد ١٣٩٩ روزنامه هشت صبح

چکیده:

مشروعیتِ برگزاری جرگه‌ها در سنت‌های اجتماعی مردم افغانستان نهفته است و پس از تصویب قانون اساسی ۱۳۸۲، برگزاری جرگه قانون‌مند شد. هم‌زمان با برگزاری جرگه مشورتی، دو طیف از روشن‌فکران در فضای رسانه‌ای کشور شکل گرفته‌اند. طیف اول، شدیداً مخالف برگزاری جرگه مشورتی‌اند. این‌ها ضمن این‌که برگزاری جرگه مشورتی را غیر‌قانونی می‌دانند، رییس جمهور افغانستان را محکوم به مصرف اضافی می‌کنند. طیف دوم، شدیداً طرف‌دار برگزاری جرگه مشورتی و خوش‌بین به منظورِ دست‌یابی به صلح‌اند. بنابر‌این، پرسشی شکل می‌گیرد که آیا جرگه مشورتی از مشروعیت حقوقی برخوردار است؟ و آیا رییس جمهور افغانستان حقِ برگزاری آن را دارد یا خیر؟

منابعِ مشروعیت در افغانستان

به قول ماکس وبر، جامعه‌شناس آلمانی، مشروعیت در جوامع متفاوت، مختلف است. در برخی جوامع مشروعیت پدیده‌های سیاسی بر اساس سنت‌ها و هنجار‌های اجتماعی داده می‌شود. هستند جوامعی که مشروعیت سیاسی پدیده‌ها را از قانون و عقلانیت می‌گیرند. در برخی جوامع، مشروعیت براساس ویژه‌گی‌های کاریزماتیک یا فر الهی است. افغانستان جزو کشور‌هایی است که مشروعیتِ سیاسی پدیده‌ها را در گذشته‌های نه چندان دور، از سنت‌های اجتماعی مانند برگزاری جرگه‌ها و غیره می‌گرفت، ولی پس از تصویب قانون اساسی سال ۱۳۸۲، مشروعیت بر محور قانون و عقلانیت داده می‌شود.

آیا رییس جمهوری افغانستان صلاحیت بر‌گزاری جرگه را دارد؟

بر‌اساس قانون اساسی افغانستان، رییس جمهور کشور سلطان به تمام معنا است؛ یعنی رییس جمهور، ریاست مستقیم قوه مجریه و ریاست اعلای قوه‌های مقننه و قضائیه را برعهده دارد. می‌خواهم این را بگویم که رییس جمهور در نظام متمرکز ریاستی افغانستان، در محور کل نظام قرار دارد. نقش و اهمیت مقام رییس جمهور را و پاسخ پرسشی که آیا رییس جمهور افغانستان صلاحیت برگزاری جرگه را دارد، با تفکیک صلاحیت‌های او در سه عرصه اجرایی، قانون‌گذاری و قضایی می‌توان مشخص کرد.

در عرصه اجرایی

قابل یاددهانی است که رییس جمهور‌، رییس نظام سیاسی و نگهبان قانون اساسی است. سیاست‌های کلان کشور چه داخلی و چه خارجی برعهده وی است. بر‌اساس ماده شصت‌و‌چهارم قانون اساسی افغانستان، رییس جمهور ضمن داشتن صلاحیت‌هایی چون فرماندهی کل نیرو‌های مسلح، اعلام جنگ و صلح، اعلام حالت اضطرار، تشکیل و انحلال نهاد‌های دولتی، عزل و نصب مقام‌های اجرایی، برگزاری لویه‌جرگه نیز از صلاحیت‌های رییس‌جمهور افغانستان است. بنابر‌این، رییس جمهور عالی‌ترین مقام دولتی و عامل حاکمیت ملی و اقتدار سیاسی در ساختار نظام سیاسی متمرکز ریاستی افغانستان است و صلاحیت‌هایش را در عرصه اجرایی، قانون‌گذاری و قضایی اعمال می‌کند.

در عرصه قانون‌گذاری

با توجه به اصل تفکیک قوا که منتسکیو مطرح کرده بود، قوه مقننه یک رکن مستقل دولت است؛ ولی از آن‌جایی که رییس جمهور‌، رییس دولت است، رییس قوه مقننه هم شمرده می‌شود. علاوه بر این، بخشی از روند قانون‌گذاری عملاً در حوزه صلاحیت‌های او قرار دارد. بر‌اساس ماده ۹۴ قانون اساسی، قانون عبارت است از مصوبه هر‌دو مجلس است که به امضای رییس ‌جمهور رسیده باشد. بر‌اساس بند ۱۶ ماده ۶۴ قانون اساسی، رییس جمهور در نبود پارلمان و حالت اضطرار حق صدور فرمان‌های تقنینی دارد.

در عرصه قضایی

رییس جمهور به صورت قانونی، ریاست اعلای قوه قضائیه را هم برعهده دارد. تعیین اعضای دادگاه عالی به تایید مجلس نماینده‌گان و عزل و نصب قاضیان هم به دست رییس جمهور است. علاوه بر این، عفو و تخفیف مجازات هم در حوزه صلاحیت‌های رییس جمهور است. هیچ حکمی بدون امضای او نهایی و قابل اجرا نیست. بنابراین، حتا عفو ۴۰۰ زندانی را هم‌چنان می‌توان از صلاحیت‌های رییس جمهور دانست.

پس چاره چیست؟

به جای این‌که رییس جمهور را متهم به نداشتن صلاحیت و نداشتن مشروعیت برگزاری جرگه مشورتی کنید، لازم است قانون اساسی را تغییر دهید تا برای همیشه از این رویکرد متمرکز نجات یابید و نیازی به سلطان تمام‌عیار در جامعه‌تان نداشته باشید.

جرگه مشورتی چه باید کند؟

از آن‌جایی که همه‌ی ما فهمیدیم که رییس جمهور در نظام متمرکز افغانستان، همه‌کاره است، بنابر‌این می‌تواند که ۴۰۰ زندانی را هم‌چنان رها کند؛ همان‌گونه که ۵۱۰۰ زندانی دیگر را قبل از این رها کرده است؛ ولی جرگه مشورتی سه کار یا اولویت عمده در پیش رو دارد که می‌تواند از این بار سنگین پیروز به‌در آید:

الف) جرگه مشورتی می‌تواند رهایی ۴۰۰ زندانی که متهم به قتل، کشتار، تجاوز و غیره هستند را مشروط به آتش‌بس دایمی کند.

ب) یا جرگه مشورتی می‌تواند رهایی ۴۰۰ زندانی را نپذیرد.

ج) و یا این‌که جرگه مشورتی می‌تواند رهایی را بپذیرد و مسوولیت تاریخی را بر شانه‌هایش بگیرد.

لینک اصلی: https://8am.af/does-the-consultative-jirga-have-legal-legitimacy/

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از روزنامه هشت صبح

آخرین خبر ها:

Loading