بازتاب نیوز

امکان به بن‌بست رفتن روند صلح افغانستان

٢٣ جدي ١٣٩٧ روزنامه هشت صبح

محمداحسان سعادت

نماینده‌گان امریکا، طالبان، امارات متحده عربی و پاکستان برای به پایان بخشیدن به جنگ ۱۷ ساله در افغانستان به تاریخ ۱۷ تا ۱۸ دسامبر ۲۰۱۸م در ابوظبی مذاکره کردند. در این نشست در مورد بیرون شدن نیروهای خارجی از افغانستان، امنیت، بازسازی این کشور و تلفات غیر نظامیان گفت‌وگوهای مفصلی صورت گرفته. هم‌چنان، در مورد آتش‌بس شش ماه نیز صحبت شده. در بدل شش ماه آتش‌بس طالبان خواسته‌های ذیل را پیشنهاد کرده‌اند: رییس اداره‌ی موقت آینده کسی تعیین شود که طالبان وی را پیشنهاد نماید و عربستان سعودی، امارات متحده‌ی عربی و پاکستان این پروسه را ضمانت کنند. رهایی زندانیان طالبان، برداشتن تحریم‌ها از رهبران این گروه و مشخص ساختن تاریخ خارج شدن نیروهای نظامی امریکا و ناتو از افغانستان شرایط دیگر آن‌ها می‌باشند.

به اساس گزارش‌های خبرگزاری رویترز و آریانا نیوز، امریکا و طالبان بر موارد آتش‌بس، رهایی زندانیان طالبان، برداشتن تحریم‌ها از رهبران طالبان، خروج نیروهای نظامی خارجی از افغانستان، ایجاد حکومت موقت، کاهش تلفات غیر نظامیان، امنیت و انکشاف صحبت شده است. در صورت عملی شدن این شرایط امکان توافقات احتمالی مشاهده می‌گردد.

به اساس گزارش‌ها و صحبت‌های نماینده‌ی ویژه‌ی امریکا برای روند صلح افغانستان، آقای خلیل‌زاد با رسانه‌ها، حکومت موقت یکی از پیشنهاد‌های طالب‌ها می‌باشد و شاید به همین دلیل انتخابات ریاست جمهوری سال آینده نیز سه ماه به تعویق افتاده باشد. یکی از خواسته‌های طالبان معرفی رهبر حکومت موقت از طرف این گروه می‌باشد که ضمانت آن را حکومت‌های امارات متحده‌ عرب، عربستان سعودی و پاکستان به دوش بگیرند. در صورتی که حکومت موقت ایجاد گردد، وضعیت سیاسی و اداری در کشور بحرانی خواهد شد، اما این بحران می‌تواند با مدیریت بهتر تا زمانی که تغییرات لازم در قانون اساسی و دیگر قوانین در یک فرصت مناسب رخ دهد، مهار شود.

به اساس گزارش‌ها و معلوماتی که از طریق رسانه‌ها نشر می‌شود، به این نتیجه می‌رسیم که امریکا از جنگ طولانی، پُر مصرف و تاریخی خود در افغانستان، خسته شده است و در عین زمان رییس جمهور امریکا، آقای ترامپ، طبق وعده‌ای که در وقت کمپین انتخاباتی‌اش به مردم امریکا کرده بود،‌ می‌خواهد که به این جنگ نقطه‌ی پایان بدهد، تا در کمپاین انتخاباتی آینده‌ی امریکا، مورد سوال قرار نگیرد. هم‌چنان، امریکا به این نتیجه رسیده است که مشکل افغانستان از طریق جنگ حل نخواهد شد و باید با گروه‌های مخالف دولت صلح صورت گیرد، تا این کشور انکشاف متوازن را تجربه کند. در مصاحبه‌ای آقای خلیل‌زاد با طلوع‌نیوز داشت، گفت، «طالبان در جلسه ابوظبی گفته‌اند که نمی‌توانند از طریق جنگ به یک نتیجه برسند و به همین دلیل گفت‌وگوهای سیاسی را به پیش گرفته‌اند تا مشکل افغانستان حل شود.»

برای رسیدن به توافق پیرامون صلح با طالبان، رییس جمهور افغانستان گفته بود که حکومت افغانستان بدون کدام قیدوشرط، حاضر است با طالبان صلح کند. بعد از رد درخواست ملاقات تیم مذاکره‌کننده‌ی حکومت افغانستان از سوی نماینده‌گان طالبان در شهر ابوظبی، رییس جمهور افغانستان روش خود را برای مذاکرات صلح تغییر داد و طی چند روز اخیر اقدامات جدی ذیل را انجام داده است که از دید بعضی از دانش‌مندان و سیاسیون، یک اشتباه سیاسی حساب می‌شود:

اختلافات شدید در ملاقات مورخ ۱۹ دسامبر بین رهبران حکومت افغانستان و هیأت امریکایی در ارگ ریاست جمهوری و توییت‌های تهدیدآمیز مشاور امنیت ملی حکومت افغانستان به تاریخ ۲۰ دسامبر، نشان‌دهنده‌ی نارضایتی حکومت افغانستان از گفت‌وگوها و مذاکرات صلح افغانستان بین نماینده خاص امریکا و طالبان در امارات متحده‌ی عربی را نشان می‌دهد. این یک امر طبیعی است که حکومت افغانستان باید از موقف و مسوولیت‌های دولتی خود دفاع کند.

معرفی اسدالله خالد به عنوان سرپرست وزیر وزارت دفاع ملی، معرفی آقای امرالله صالح به عنوان سرپرست وزیر وزارت امور داخله و معرفی جنرال ظاهر ظاهر به حیث قوماندان امنیه‌ی کابل از اقدامات اخیر رییس جمهور غنی در واکنش به برخورد هیأت طالبان نسبت به هیأت مذاکره‌کننده‌ی دولت افغانستان بوده است. طالبان برخلاف این چنین مقرری‌ها از جانب دولت افغانستان در این نهاد‌هایی کلیدی حکومتی می‌باشند، زیرا همیشه این رهبران، فشار‌های نظامی را بر گفت‌وگوهای سیاسی در اختلافات افغانستان ترجیح داده‌اند.

ملاقات رهبران حکومت افغانستان با مشاور امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران به تاریخ ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸، در شرایطی که امریکا تعزیرات امنیتی و اقتصادی را بر ایران وضع نموده است، امکانات درجه‌ی خراب شدن روابط سیاسی حکومت افغانستان و امریکا را بلند خواهد برد و مذاکرات صلح را متضرر خواهد کرد. از زاویه دیگر، ایران با اقدامات و مداخلاتی که در مذاکرات صلح با طالبان دارد، خیلی برایش خطرناک ثابت خواهد شد و ایران باید بازی با دُم شیر را بس کند و اجازه بدهد تا امریکا با هم‌پیمانانش روند مذاکرات صلح افغانستان را به پیش ببرد.

به تعلیق در آوردن کمیته‌های شورای صلح ولایتی، نمونه‌ی دیگری است که نشان می‌دهد، حکومت افغانستان نسب به مذاکرات صلح با طالبان بعد از جلسه‌ی ابوظبی راضی نیست و نمی‌خواهد که یک‌جانبه و عجولانه به این مذاکرات تن دهد که ممکن است عواقب ناگوار در قبال داشته باشد.

هم‌چنان، تشدید جنگ و بیرون کشیدن نظامیان افغان از حالت دفاعی به حالت تهاجمی در خطوط اول جنگ اقدام دیگر رییس جمهور غنی است.

در صورتی که اختلافات بین نماینده‌ی با صلاحیت امریکا، آقای خلیل‌زاد و حکومت افغانستان ادامه پیدا کند، ضرر آن به مردم افغانستان خواهد رسید و هم‌چنان از دست دادن بعضی از دست‌آورد‌های ۱۷ سال گذشته نتیجه‌ی این اختلافات خواهد بود. به همین دلیل به خاطر پایان دادن به جنگ ۱۷ ساله افغانستان، حکومت افغانستان باید از صبر و حوصله‌مندی زیاد با تعقل و منطق کار بگیرد و با نماینده‌گان امریکا گفت‌وگوها و همکاری‌هایش را ادامه بدهد.

در صورتی که اختلافات حکومت افغانستان با نماینده‌ی خاص امریکا و هم‌چنان به پروسه صلح ادامه پیدا کند، امکان بروز مشکلات به این پروسه و به بن‌بست رفتن مذاکرات صلح افغانستان به وجود خواهد آمد. به خاطر این که مذاکرات صلح دست‌آورد‌های خوبی داشته باشد، باید حکومت افغانستان منتظر بماند.

دکتر غنی راهبرد صلحش را در کانفرانس ژنیو به خوانش گرفت و از اعلام کرد که می‌خواهد برای ۵ سال دیگر نیز رییس جمهور افغانستان باشد و با «مخالفان دولت» به شکل بنیادی و درست صلح کند. تعدادی از دانشمندان این روش کار رییس‌جمهور را برای حل مشکل افغانستان بهترین نقشه دانسته‌اند، اما تعداد دیگر به این باور اند که دکتر غنی می‌خواهد با این راه‌کار خود پنج سال دیگر به صفت رییس جمهور افغانستان باقی بماند و آجندا‌های نا تکمیل اقتصادی، سیاسی و امنیتی‌اش را که در نظر دارد به پایان برساند و تکمیل کند. به همین دلیل دکتر غنی برای ماندن در قدرت از طریق انتخابات برای پنج سال دیگر خواست خود را موجه می‌داند.

تنش و مخالفت احتمالی دکتر غنی با نماینده‌ی خاص ایالات متحده‌ی امریکا برای پروسه‌ی صلح افغانستان عواقب خوبی در پی نخواهد داشت و مخالفت‌های دکتر غنی با امریکا، احتمالاً باعث خواهد شد که آجندا‌ی دکتر غنی برای سال‌های آینده ناتکمیل بماند. در صورتی که این اختلافات جدی‌تر شود و امریکا از حمایت حکومت افغانستان دست بردارد، جنگ‌های داخلی ۱۹۹۱ و بعدتر از آن در کشور تکرار خواهد شد که آن زمان هیچ گروهی به کمک افغانستان‌ آماده‌گی همکاری و رسیده‌گی نخواهد داشت.

در اکثر موارد روش‌های حل منازعه به خاطر صلح بین دو طرف درگیر، طوری پیشنهاد می‌کند که باید یک گروه سومی ایجاد شود. این گروه تلاش خواهد کرد تا برای تأمین صلح زمینه را برای نشست‌های رو در روی طرفین منازعه آماده بسازد. در فرهنگ افغانی نیز زمانی که منازعه‌ای بین فامیل‌ها و یا دو قوم به میان آید، گروهی از صلح‌خواهان تحت عنوان (معرکه‌چی‌ها) یا میانجی‌گرها جمع می‌شوند. این گروه میان دو جناح درگیر تلاش می‌کنند تا طرفین را وادار به صلح و حل منازعه نمایند. از دید دانشمندان، امریکا با شرکای منطقه‌ای خود برای آوردن صلح در افغانستان بهترین گزینه می‌باشد و حد اکثر کوشش می‌کند که صلح در افغانستان تأمین شود و نتیجه آن شکل بُرد بُرد را داشته باشد. اما در این راستا نباید تنها امریکا با طالبان تصمیم بگیرد و بگویند که راه صلح افغانستان ایجاد حکومت موقت است. در حالی که حکومت افغانستان یک حکومت دارای قانون اساسی بوده و از جانب دیگر کشور‌های بسیار زیاد دنیا آن را به رسمیت شناخته‌اند و به رسمیت می‌شناسند.

یک گروه (معرکه چی) یا یک گروه مصلح و میانجی‌گر، چطور دو طرف منازعه را قانع می‌سازد تا فرصت نشست‌های رو د رو به وجود آید؟‌ معرکه‌چی‌ها یا مصلحان و میانجی‌گرها، باید خواسته‌های معقول دو طرف منازعه را شنیده و تحلیل نمایند. بعداً نشست‌های جداگانه را با آن‌ها ترتیب دهند و خواسته‌های طرفین را با یک‌دیگر شریک سازند. در صورتی که یک طرف خواسته‌های طرف مقابل را قبول نکند، باید فشار‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و امنیتی بر آن وارد شود و از صلاحیت‌هایی که برای ایشان داده شده است، استفاده معقول کنند. به طرفی که خواسته‌ها را قبول نمی‌کند، اجازه داده نشود که پروسه را مختل سازد. به همین دلیل قبل از شروع مذاکرات، معرکه چی‌ها و مصلحین از هر دو طرف تضمین باید بگیرند. این تضمین بعض اوقات پولی و بعض اوقات اجناس قیمتی می‌باشد. در مذاکرات صلح میان حکومت افغانستان و طالبان آقای خلیل‌زاد چنین ضمانت را یا فراموش کرده و یا هم برایش مهم نبوده است، حال هم دیر نشده است که در این مورد با طرفین منازعه صحبت نمایند، تا از ناکامی این پروسه جلوگیری شود.

نگارنده طی فرصت کوتاهی که به دسترس داشت، با یک تعداد از افراد آگاه در مسایل صلح و سیاست مصاحبه‌ها انجام داده است و به این نتیجه رسیده که فرصت خوبی برای تأمین صلح در افغانستان به وجود آمده است. ظاهراً کشورهای مختلف دور و پیش ما می‌خواهند که صلح در افغانستان تأمین شود، اکثریت افغان‌ها صلح می‌خواهند، اما آن‌ها نگران هستند که اختلافات حکومت افغانستان با فرستاده‌ی با صلاحیت امریکا باعث از بین رفتن این پروسه شود و اشتباهی را که آقای کرزی رییس جمهور سابق افغانستان در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ با ابراز مخالفت با حکومت امریکا انجام داده بود، رهبران حکومت وحدت ملی افغانستان، تکرار نکنند. این اختلافات باعث خواهد شد که ثبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی افغانستان را برهم بزند و باز هم یک انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴ که بیش‌ترین تقلب را با خود داشت، تکرار نشود و یا هم کشور به جنگ‌های داخلی سوق داده نشود.

تعداد مصاحبه‌شونده‌گان هراس دارند که دست‌آورد‌های ۱۷ ساله‌ی خصوصاً در سکتور، معارف، صحت، عدلی، قضایی و هم‌چنان دست‌آورد‌های خوبی که به خاطر زنان بوده است، قیمت مذاکرات صلح امریکا با طالبان نباشد و افغانستان به ۱۷ سال گذشته برنگردد.

اکیداً باید متذکر شد که در کار‌های بزرگ کشور‌ها، عجله به کار نیست. آقای دکتر خلیل‌زاد که شخصیت کارپخته و سیاست‌مدار کارآزموده است و یک نفر افغان دانشمند دل‌سوز است، با در نظر داشت اهمیت موضوع و موقفش باید در مورد روند صلح افغانستان از تعقل، تعمق و تحمل در برابر فشارها استفاده کند و دست‌آوردهای ۱۷ ساله‌ی این کشور را در نظر گرفته و با مصلحین و با سران حکومت وحدت ملی و سیاسیون بیرون، با یک عده از استادان دانشمند پوهنتون‌های افغانستان از نزدیک ببیند و بعد از مصلحت، راه صلح با خیری را برای مردم افغانستان و طالبان در پیش گیرد که عافیت داشته باشد. یعنی صلحی را با تضمین بین‌المللی در افغانستان تأمین کند که به معنای صلح پایدار برای افغانستان، طالبان، پاکستان و ایران و کشور‌های هم‌سرحد افغانستان در آسیای میانه باشد.

لینک اصلی: https://8am.af/the-afghan-peace-process-pushdown/

بازکردن لینک اصلی

بیشتر بخوانید از روزنامه هشت صبح

آخرین خبر ها:

Loading